İslam aleminde yardımlaşma, fedakarlık ve Allah’a yakınlaşmanın en hoş vesilelerinden biri olan Kurban Bayramı için geri sayım sürerken, mali mükellefiyetler de gündemin birinci sıralarına yerleşti. Kurban, makul koşulları taşıyan şahısların yerine getirmesi gereken mali bir ibadettir. Hanefi mezhebine nazaran vacip, Şafii ve öbür mezheplere nazaran ise müekked sünnet olarak kabul edilen kurban ibadeti, toplumsal adaleti ve dayanışmayı pekiştirir. Lakin bu ibadetin geçerli olması ve şahsa borç teşkil etmesi için İslam fıkhının belirlediği birtakım temel kriterler mevcuttur. Vatandaşların ibadetlerini huzur içinde ve hakikat bir halde yerine getirebilmesi hedefiyle, kurban kesmekle sorumlu olan bireylerin taşıması gereken kuralları, Diyanet’in açıklamalarına nazaran derledik. İşte detaylar!
KURBAN KESMEK KİMLERE FARZDIR?
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Heyeti’nin fıkhi bilgilendirmelerine nazaran, bir kimsenin kurban kesmekle yükümlü (sorumlu) olabilmesi için şu kuralları bir ortada taşıması gerekmektedir:
- Müslüman Olmak: Kurban ibadeti, İslam dininin bir şiarı olduğu için sadece Müslüman olan şahısların yerine getirmesi gereken bir yükümlülüktür.
- Akıllı ve Ergen (Bâliğ) Olmak: Hanefi mezhebindeki birtakım fıkıh alimlerine nazaran güçlü olan çocuk ve akıl hastalarının mallarından da velileri tarafından kurban kesilmesi gerektiği savunulsa da, genel olarak kabul gören fetvaya nazaran kurban kesecek kişinin akıl sıhhatinin yerinde ve ergenlik çağına ulaşmış olması koşuldur.
- Yolcu Olmamak (Mukim Olmak): İslam dini, seyahat halinde olan bireylere kolaylıklar tanımıştır. Dinen yolcu (seferî) sayılan şahısların kurban kesme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Fakat yolcu olan bir kimse, kendi isteğiyle kurban keserse bu ibadeti geçerli olur ve sevabını alır.
- Dinen Varlıklı Olmak (Nisap Ölçüsüne Ulaşmak): Kurban kesmenin en kritik kaidesi maddi güçtür. Temel muhtaçlıklarının ve borçlarının dışında, belli bir mali birikime sahip olan bireylerin kurban kesmesi dinen mecburidir.
DİNEN ZENGİNLİK ÖLÇÜSÜ (NİSAP MİKTARI) NE KADARDIR?
Kurban ibadetinde zenginliğin ölçüsü, zekatta olduğu üzere “nisap miktarı” ile belirlenir. Kişinin asli gereksinimleri (evi, arabası, mesken eşyaları, mutfak masrafları, giyecekleri) ve varsa borçları çıktıktan sonra elinde 80.18 gram altın yahut bu altın ölçüsünün pahasında nakit para, ticaret malı ya da muhtaçlık fazlası mülke sahip olması gerekir. Kurbanda zekattan farklı olarak, bu paranın yahut malın üzerinden bir yıl geçmesi (havelan-ı havl) kaidesi aranmaz. Kurban Bayramı günlerinde bu zenginliğe sahip olan her Müslümanın kurban kesmesi vaciptir.
BORCU YAHUT KREDİSİ OLAN KİŞİ KURBAN KESEBİLİR Mİ?
Vatandaşların en çok ikilemde kaldığı bahislerden biri de borçluluk durumudur. Diyanet bu mevzuda çok net bir ayrım yapmaktadır: Eğer bir kişinin mevcut borçları, elindeki birikiminden düşüldüğünde kalan ölçü 80.18 gram altının (nisap miktarının) altına iniyorsa, o kişinin kurban kesme yükümlülüğü ortadan kalkar. Fakat konut, otomobil yahut uzun vadeli ticari krediler üzere taksitli borçları olan şahıslar, o ayki taksitlerini ödedikten sonra geride kalan nakit yahut birikimleriyle nisap ölçüsünü koruyorlarsa kurban kesmekle yükümlüdürler. İslam dini, kişiyi asli gereksinimlerinden ve borç ödeme gücünden yoksun bırakacak formda ibadet etmeye zorlamamaktadır.
