Güneş tutulması zelzeleye yol açar mı, zelzeleleri tetikler mi?

Gökbilimciler ve tabiat tutkunları tarafından heyecanla takip edilen Tam Güneş Tutulması’nın akabinde, toplumda yıllardır tartışılan bir soru tekrar gündemin üst sıralarına tırmandı. Arama motorlarında “Güneş tutulması zelzeleye yol açar mı?”, “Güneş tutulması sarsıntıları tetikler mi?” ve “1999 zelzelesinde Güneş tutulması oldu mu?” soruları binlerce kişi tarafından araştırılıyor. Sosyal medyada yayılan kulaktan dolma savlar ve kent efsanelerine karşı yerbilimciler (jeologlar), sismologlar ve astronomlar mevzuya dair tüm merak edilenleri bilimsel datalarla yanıtladı.

GÜNEŞ TUTULMASI DEPREMİ TETİKLER Mİ?

Jeoloji ve astronomi uzmanlarına nazaran, Güneş tutulmasının büyük sarsıntıları tetiklediğine ya da direkt zelzeleye yol açtığına dair hiçbir bilimsel delil yahut istatistiksel alaka bulunmamaktadır.

Olayın fizikî ve jeolojik boyutu şu temellere dayanır:

Kütleçekim Etkisi ve Gel-Git

Güneş tutulması sırasında Güneş, Ay ve Dünya tıpkı doğrultuda hizalanır. Bu durum, Ay ve Güneş’in birleşik kütleçekim kuvveti sebebiyle okyanuslarda ve yer kabuğunda gel-git (med-cezir) tesirini bir ölçü artırır.

Gerilim Yetersizliği

Hizalanma sebebiyle yer kabuğunda meydana gelen esneme yahut basınç değişimi milimetrik seviyededir. Fay çizgilerinde yüzyıllardır biriken ve zelzelesi üreten devasa enerji/stres yanında, Güneş ve Ay’ın bu anlık çekim kuvveti bardağı taşırmaya yetmeyecek kadar küçüktür.

15 Günde Bir Tekrarlanan Düzen

Ay ve Güneş’in çekim kuvvetlerinin birleştiği bu hizalanma pozisyonu, her Yeniay ve Dolunay evresinde (yani 15 günde bir) zati yaşanmaktadır. Tutulma anı ekstra yahut sihirli bir kütleçekim gücü yaratmaz. Şayet bu çekim kuvveti büyük zelzeleler üretseydi, her 15 günde bir yıkıcı sarsıntıların yaşanması gerekirdi.

1999 MARMARA DEPREMİNDE GÜNEŞ TUTULMASI OLDU MU?

Kamuoyunda “Güneş tutulması sarsıntı getirir” algısının yerleşmesinin en büyük sebebi 1999 yılında yaşanan felakettir. 1999 yılında Güneş tutulması 11 Ağustos günü gerçekleşmiştir. Gölcük sarsıntısı ise tutulmadan 6 gün sonra yani 17 Ağustos 1999 tarihinde meydana gelmiştir.

17 Ağustos Marmara Depremi’nin, 11 Ağustos’taki tutulmadan tam 6 gün sonra meydana gelmesi toplum hafızasında iki olayı birbiriyle ilişkilendirilmiştir. Lakin bilim insanları, yüzlerce yıllık global zelzele ve tutulma kayıtlarını incelediklerinde; tutulma vakitleri ile büyük zelzele dönemleri arasında hiçbir doğrusal yahut istatistiksel bağ olmadığını tekraren raporlamıştır. 1999 yılındaki durum büsbütün trajik bir zamanlama tesadüfünden ibarettir.

UZMANLAR NE DİYOR?

Yerbilimciler, sarsıntıların yerin kilometrelerce altında, fay sınırlarındaki tektonik plaka hareketleri ve gerilim birikimi sonucu oluştuğunu vurguluyor. Gökyüzündeki mekanik hizalanmaların zelzele riskini artırdığına dair savların bilimsel bir temeli bulunmamaktadır.