Pusula denizanası zehirli mi? Pusula denizanası öldürür mü?
Kurban Bayramı tatiliyle birlikte deniz dönemini açmak ve serinlemek için Tekirdağ kıyılarına akın eden vatandaşlara uzmanlardan kritik bir son dakika uyarısı geldi. Arama motorlarında ağır bir biçimde sorgulanan “Pusula denizanası nedir, Tekirdağ kıyısında görülen kahverengi denizanaları zehirli mi, ziyanları nelerdir?” soruları kıyı şeridinde yaşanan hareketlilikle birlikte tepeye tırmandı. Estetik imgesinin altında büyük bir tehlike barındıran ve temas halinde önemli sıhhat problemlerine yol açabilen pusula denizanası (Chrysaora hysoscella) hakkında bilinmesi gerekenleri sizler için derledik.
ZEHİRLİ PUSULA DENİZ ANALARI TEKİRDAĞ KIYISINDA GÖRÜLDÜ
Tekirdağ’ın Süleymanpaşa ilçesi kıyısında, halk ortasında “pusula deniz anası” olarak bilinen kahverengi deniz anaları görüntülendi. Bilimsel ismi Chrysaora hysoscella olan ve zehirli çeşitler ortasında yer alan deniz anaları, Marmara Denizi’nin kıyıya yakın kısımlarında görüldü.
PUSULA DENİZANASI (CHRYSAORA HYSOSCELLA) NEDİR?
Pusula denizanası, Akdeniz ve Atlantik kökenli bir deniz canlısı olup, son yıllarda iklim değişikliği ve deniz suyu sıcaklıklarının artmasıyla birlikte Marmara Denizi ile Karadeniz kıyılarında de sıklıkla görülmeye başlanmıştır. Şemsiye formundaki gövdesinin üzerinde merkezden dışarıya gerçek açılan, pusula ibrelerine yahut V harfine benzeyen kahverengi/kızıl şeritler bulunur.
Gövde çapı çoklukla 30-40 cm’yi bulabilirken, şemsiyenin altından sarkan ve zehirli hücreleri barındıran dokunaçlarının (tentakül) uzunluğu en fazla 3-4 metreye kadar uzanabilmektedir. Bu nedenle canlıdan uzak dursanız bile suyun içindeki görünmez uzantılarına temas etme riskiniz yüksektir.
ZEHİRLİ PUSULA DENİZANASININ ZİYANLARI NELERDİR?
Pusula denizanasının tentaküllerinde (kolları üzerinde) “nematosist” ismi verilen kapsüller bulunur. Bu kapsüller deriye temas ettiği anda patlar ve içindeki zehri (toksini) deriye zerk eder. Temas halinde ortaya çıkan en önemli ziyanlar ve belirtiler şunlardır:
Temas anında elektrik çarpması yahut sıcak demir değmiş üzere ani ve çok şiddetli bir acı, yanma hissi başlar.
Deride denizanasının kollarının değdiği sınır boyunca kamçı vurulmuş üzere şişlikler, kızarıklıklar, su kabarcıkları ve ağır kaşıntı oluşur.
Hassas ciltli bireylerde, çocuklarda ve alerjik bünyelerde zehir daha lokal yahut sistemik tepkilere yol açabilir.
Nadir de olsa ağır temas durumlarında nefes darlığı, mide bulantısı, baş dönmesi, kusma ve nadiren anafilaktik şok (alerjik şok) görülebilir.
PUSULA DENİZANASI TEMASINDA BİRİNCİ YARDIM: NE YAPILMALI, NE YAPILMAMALI?
Tekirdağ kıyılarında yahut rastgele bir denizde bu canlıyla temas etmeniz durumunda panik yapmadan şu adımları izlemeniz hayati ehemmiyet taşır.
✅ Yapılması Gerekenler:
- Temas eden bölgeyi asla tatlı su ile değil, yalnızca bol deniz suyu ile yavaşça durulayın.
- Deriye yapışmış dokunaçlar yahut görünmez kapsüller varsa, çıplak elle asla dokunmayın. Bir cımbız yardımıyla, plastik bir kartla (kredi kartı gibi) ya da havluyla sıyırarak deriden uzaklaştırın.
- Zehrin tesirini nötralize etmek için bölgeye sirke (asetik asit) yahut amonyak dökebilirsiniz.
- Zehrin yapısını bozmak için ağrının şiddetine nazaran bölgeye (cildi yakmayacak derecede) sıcak su kompresi uygulayabilirsiniz.
❌ Asla Yapılmaması Gerekenler:
- Musluk suyu, içme suyu yahut buz uygulaması, patlamamış olan zehirli kapsüllerin patlamasına ve acının katlanarak artmasına neden olur.
- Bölgeyi elinizle kaşımak yahut havluyla sertçe ovalamak zehri derinize daha fazla yayar.
- Sahile vurmuş, ölmüş üzere görünen denizanalarının hücreleri hâlâ faaldir ve dokunulduğunda zehir saçmaya devam eder.
